कमला

एकोणिसाव्या शतकात कृपाबाई सत्यनादन यांनी इंग्रजी भाषेत कादंबरी लेखन केले, ही भारतीय साहित्याच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण घटना मानली जाते. मुंबई इलाख्यातील धर्मांतरित दांपत्य हरीपंत आणि राधाबाई यांच्या पोटी जन्मलेल्या कृपाबाईंना लहानपणापासूनच बुद्धिमत्तेचे वरदान लाभले होते. विवाहानंतर त्या मद्रास प्रांतात राहू लागल्या. प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे अनेक अडचणींचा सामना करावा लागला, तरी त्यांनी आपली साहित्यिक वाटचाल सुरू ठेवली.

लेखनाबरोबरच शिक्षणक्षेत्रातही त्यांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. मुस्लिम मुलींसाठी शाळा सुरू करून त्यांनी स्त्रीशिक्षणाच्या प्रसारासाठी प्रयत्न केले. त्या काळातील सामाजिक बंधने आणि स्त्रियांसमोरील मर्यादा लक्षात घेता त्यांचे कार्य विशेष उल्लेखनीय ठरते.

*कमला* ही कृपाबाई सत्यनादन यांची पुस्तकरूपाने प्रकाशित झालेली पहिली कादंबरी आहे. तिचा हा मराठी अनुवाद वाचकांना त्यांच्या साहित्यविश्वाशी परिचित करून देतो. स्त्रीचे जीवन, शिक्षण, सामाजिक परिस्थिती आणि बदलत्या काळातील अनुभव यांचा मागोवा घेणारी ही साहित्यकृती एकोणिसाव्या शतकातील स्त्रीजीवन समजून घेण्याची संधी देते.