झाडाझडती

धरणे उभी राहतात, कारखाने सुरू होतात, शेतांमध्ये ऊस डोलू लागतो आणि घराघरांत वीज पोहोचते. विकासाच्या या चित्रामागे मात्र आपली गावे, घरे आणि जगण्याचा आधार गमावणाऱ्या विस्थापितांचे दुःख दडलेले असते. इतरांच्या समृद्धीसाठी स्वतःचे भवितव्य त्यागणाऱ्या या लोकांच्या वेदनांना वाचा फोडणारे हे लेखन आहे.

धरणाच्या पाण्याखाली गावे बुडतात, पिढ्यान्‌पिढ्या जपलेली माती आणि संस्कृती मागे पडते; पण त्याबदल्यात विस्थापितांना सन्मानाने जगण्यासाठी आवश्यक असलेल्या सुविधाही मिळतील याची खात्री नसते. विकासाचा लाभ इतरांना मिळत असताना त्याची किंमत मात्र स्थानिकांना आपल्या घरादाराने आणि जीवनाने चुकवावी लागते. पाणी आणि साध्या स्मशानभूमीसारख्या मूलभूत गरजांसाठीही त्यांना संघर्ष करावा लागतो.

विकासाच्या नावाखाली सामान्य माणसांच्या त्यागाचा कसा वापर केला जातो आणि त्याच माणसांना आपल्या हक्कांसाठी पुन्हा पुन्हा संघर्ष का करावा लागतो, हा प्रश्न हे लेखन उपस्थित करते. विस्थापन, सामाजिक विषमता, मानवी प्रतिष्ठा आणि विकासाच्या प्रक्रियेतील अन्याय यांचे वास्तवदर्शी चित्रण करताना गाव, माती आणि माणसांच्या नात्यांचे महत्त्वही अधोरेखित केले आहे.

विकासाचा खरा अर्थ केवळ कारखाने, वीज आणि आर्थिक समृद्धी यांपुरता मर्यादित नसून, त्यासाठी त्याग करणाऱ्या माणसांनाही न्याय आणि सन्मान मिळणे आवश्यक आहे, याची जाणीव करून देणारे हे लेखन वाचकाला अंतर्मुख करते.