देवनारचा डोंगर आणि फरझाना

एका बाजूला चंगळवाद आणि उपभोगाच्या संस्कृतीत रमलेले शहर, तर दुसऱ्या बाजूला त्याच शहराने निर्माण केलेल्या कचऱ्यातून आपल्या जगण्याचा मार्ग शोधणारी माणसे, या दोन परस्परविरोधी वास्तवांचे चित्र ‘देवनारचा डोंगर आणि फरझाना’ या पुस्तकातून समोर येते. पत्रकार सौम्या रॉय यांनी देवनार कचरा डेपो आणि तिथे जगणाऱ्या लोकांमध्ये तब्बल दहा वर्षे काम करून अनुभवलेले हे दुर्लक्षित जग वाचकांसमोर मांडले आहे.

शहरातील कचऱ्याचे प्रचंड डोंगर, त्यातून निर्माण होणारे पर्यावरणीय आणि आरोग्यविषयक धोके आणि कचरा डेपो बंद करण्यासाठी सुरू असलेली न्यायालयीन लढाई यांचे चित्रण या पुस्तकात आढळते. त्याच वेळी, कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यांमध्ये उपजीविकेच्या संधी शोधणाऱ्या कचरावेचकांचा रोजचा संघर्षही लेखिका उलगडून दाखवतात. शहर स्वच्छ आणि सुबक दिसावे यासाठी निर्माण होणारा कचरा नेमका कोणाच्या आयुष्यावर परिणाम करतो, हा महत्त्वाचा प्रश्न यातून उपस्थित होतो.