श्यामा

‘श्यामा’ या कादंबरीत चंद्रकांत काकोडकर यांनी एका तरुण कवीच्या आयुष्यातील वेगवेगळ्या टप्प्यांवर तीन स्त्रियांशी आलेल्या संबंधांचे चित्रण केले आहे. जुन्या मुंबईच्या पार्श्वभूमीवर उलगडणाऱ्या या कथेत नायकाचे कवीपण, त्याच्या कविता, प्रेमसंबंध आणि दैनंदिन जगण्याचे तपशील वाचायला मिळतात.
या कादंबरीवर अश्लीलतेचा आरोप करण्यात आला होता. तो आरोप आणि त्याविरोधात काकोडकरांनी सर्वोच्च न्यायालयापर्यंत केलेला संघर्ष यांमुळे या पुस्तकाला साहित्यिक आणि न्यायालयीन इतिहासाच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. १९७१ नंतर कादंबरीची प्रत दुर्मीळ झाली आणि तिच्या पुढील आवृत्तीबाबतही अडचणी निर्माण झाल्या, असे प्रस्तावनेत नमूद केले आहे. शृंगारिक लेखक म्हणून काकोडकरांकडे पाहणाऱ्या साहित्यविश्वाने त्यांच्या या कादंबरीच्या ऐतिहासिक महत्त्वाकडे पुरेसे लक्ष दिले नाही, असा मुद्दाही प्रस्तावनेत मांडला आहे.