स्वेदगंगा

‘स्वेदगंगा’ हा विंदा करंदीकर यांचा महत्त्वाचा कवितासंग्रह असून त्यातील ‘स्वेदगंगा’ ही कविता विशेष गाजलेली आहे. १९४४ मध्ये लिहिलेल्या या कवितेत श्रमशक्तीचे आणि कष्टकऱ्यांच्या संघटित सामर्थ्याचे निर्णायक महत्त्व अधोरेखित केले आहे. या संग्रहातील काही कवितांवर मार्क्सवादी विचारांचा प्रभाव दिसून येतो. मात्र संग्रहातील ‘विजयी भारत’, ‘संजीवनी मंत्र’ आणि ‘प्रार्थना’ यांसारख्या कवितांमधून राष्ट्रीय स्वातंत्र्याची आकांक्षा आणि राष्ट्रीय चळवळीशी संबंधित सामाजिक जाणीवही व्यक्त होते. त्यामुळे या संग्रहात श्रमिकांचे सामूहिक सामर्थ्य, सामाजिक विचार आणि राष्ट्रवादी प्रेरणा अशा विविध प्रवाहांचे दर्शन घडते. या कवितासंग्रहाविषयी दिगंबर पाध्ये यांनी केलेले चिकित्सक विवेचनही पुस्तकाच्या आशयाला महत्त्वपूर्ण संदर्भ देते.